Press "Enter" to skip to content

زندگی‌نامه و فعالیت هنری استاد “حسنعلى دفترى”

0

محقق و مترجم: بانو قهرماني

/////
استاد “حسنعلى دفترى” نوازنده ی برجسته ی سه تار و از نوازندگانِ چیره دستِ برنامه ی وزین تکنوازان، در سال ۱۲۸۹ در تهران، به دنیا آمده، پدرش “نوراللَّه‏ خان دفترى” از شیفتگان موسیقى اصیل ایرانى بود و خود در تمام كنسرتهایى كه توسط اركستر انجمن اخوت داده می شد با علاقه‏ ى وافری، شركت می كرد. این علاق‏مندى به موسیقى موجب شد كه وى براى آشنا شدنِ فرزندانش به موسیقى سنتى ایران، شخص نوازنده‏ اى به نام «شاه‏ جانى» را براى تعلیم و تعلم ایشان انتخاب کند. “شاه‏ جانى” كه داراى پنجه ‏اى شیرین و خوش بود، سازِ تار را بسیار زیبا می نواخت. خوش‏نوازى این هنرمند موجب می شد كه شاگردان پیش از این كه چیزى از استاد بیاموزند، سراپا محو نوازندگى او شوند و چیزى نیاموزند و اغلب دچار اشتباه گردند.

“حسنعلى” كه كودكى بیش نبود در گوشه ‏اى می نشست و با علاقه به نواختن تار استاد توجه می كرد و اشتباهات خواهران خود را كه نزد این استاد تعلیم می دیدند تذكر می ‏داد و با دهان، آهنگ درست آن گوشه یا ردیف را ادا می كرد و استاد نیز این علاقه و توجه وى را می ‏ستود. اصرار وى براى آموختن و فراگیرى ساز با مخالفت پدر روبرو شد. پدر مرتباً می ‏گفت كه باید درس بخوانى، زیرا علاقه‏ ى بیش از حد تو به موسیقى به طور كلى تو را از درس و مشق بازخواهد داشت. و عاقبت براى این كه “حسنعلى” را از معبود خویش_ ساز و موسیقى_ دور نماید، او را كه بیش از هشت سال نداشت، براى تحصیل به اروپا فرستاد و وى نیز، پس از چند سال تحصیل به وطن بازگشت و در این زمان بود كه پدر براى تشویق و احترام به عشقِ فرزند كه همان داشتن ساز و آشنایى با موسیقى بود، ویولنی بسیار زیبا و گران قیمت، که ساختِ بهترین ویولن‏ سازان اروپا بود، براى وى خرید و به او هدیه نمود.

“حسنعلى” مدت دوازده سال روى این ویولن، تمرین و كار كرد. وى ابتدا نزد “باقرخان اسماعیل‏ زاده”، چندى نزد “ركن ‏الدین خان مختارى” در تهران و كرمانشاه رفته و بسیاری از نیاموخته ‏ها را، از ایشان می ‏آموزد و زمانى كه به تهران برمی گردد، نزدِ استاد و معلمِ بزرگِ موسیقی، استاد “ابوالحسن خانِ صبا” رفته اما چون نت نمی دانست استاد “صبا” وى را نمی ‏پذیرد و با مهربانى به او می ‏گوید كه فرزندم اگر می ‏خواهى چیزى بشوى باید حتماً نت بدانى و به او گوشزد می كند كه با كثرت شاگردان نمی ‏تواند به او نت یاد دهد و وى را تشویق نمود تا نزد استادى دیگر، خطِ نت را فراگیرد.

در دانشكده‏ ى افسرى ابتدا “سروان یغما” و سپس “حسین ‏خان هنگ ‏آفرین” تعلیم و تعلم “دفترى” را به عهده می ‏گیرد، سپس مجدداً نزد استاد “صبا” آمده و “صبا” نیز با مهربانى همیشگى و محبت زایدالوصفى كه نسبت به تمامِ طالبانِ موسیقى، با وى كار می كند و مدت پنج سال هم نزد وی تعلیم می گیرد. در آن ایام، “دفتری” براى جامعه‏ ى هنرى كشور شناخته شده بود و دعوت بسیارى براى شركت در اركسترهاى و محافل از او به عمل می ‏آمد تا از هنر نوازندگى و پنجه‏ ى شیرینش استفاده كنند اما چون شغلش اجازه‏ ى چنین كارى را به وى نمی ‏داد، این دعوت‏ ها را قبول نمی كرد.

استاد “دفترى” در همین ایام به مأموریت ادارى به سنندج رفته و مسئول انتشارات لشگر كردستان می ‏شود و در سنندج كلاسى براى علاقمندان موسیقى و آشنایى ایشان با این هنر ترتیب می دهد و خود براى رادیو سنندج ضمن انجام كارهاى ادراى، آهنگ‏ هاى بسیاری می ‏سازد و انواع سازها را براى تعلیم هنرجویان كلاس موسیقى خود تهیه و آماده می ‏نماید. سپس سفر كوتاهى به كرمانشاه می كند.

پس از بازگشت، ویولن خود را میان سازها نمی ‏بیند؛ وقتى موضوع را از مسئول مربوطه، جویا می ‏شود به وى می ‏گویند كه فلان شخصِ با نفوذ، این ویولن را براى پسرش برداشته و آن را تصاحب كرده، “دفترى” از همین زمان با خود عهد می بندد كه دیگر دست به ویولن دیگرى نزند؛ زیرا این ویولن علاوه بر این كه، از بهترین ویولن‏ هاى زمان بود، از یادگارهاى پدرش نیز بود. به هر حال وى از این تاریخ به نواختن «سه‏ تار» و آشنایى با این ساز عارفانه روى می آورد.

“حسنعلى دفترى” در سال ۱۳۴۵ كه فارغ از كار ادارى و مشغله‏ هاى دولتى گردیده، همكارى فرهنگى، هنرى خود را با سازمان رادیو و تلویزیون آغاز كرد و تكنوازى های بسیارى در آن سازمان را به عهده گرفت كه آثارِ زیباى آن هم‏ اكنون موجود می ‏باشد. استاد “حسنعلى دفترى” در ۲۷دی ماه ۱۳۶۵ درگذشت و در امام زاده طاهر کرج به خاک سپرده شد. روحش شاد و یادش گرامی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *